Melazma neden olur sorusu, muayenede en sık duyduğumuz sorulardan biri. Hastaların çoğu yanaklarında, alnında ya da üst dudağında beliren kahverengi lekeyi bir bakım hatasına veya bir hastalığa bağlıyor. Oysa melazma tek bir nedene bağlı değil; genetik yatkınlık, hormonlar ve ışık gibi birkaç etkenin üst üste gelmesiyle ortaya çıkıyor.
Aşağıda bilinen tetikleyicileri, melazmanın diğer lekelerden nasıl ayrıldığını, neden tekrarlayabildiğini ve tedavinin genel çerçevesini anlatıyorum. Bunlar kişisel değerlendirmenin yerini tutmaz; ama lekeyi neyin artırdığını bilmek tedaviyi kolaylaştırır.
Melazma Nedir, Ciltte Ne Olur?
Melazma, yüzde simetrik dağılan, sınırları düzensiz kahverengi-gri lekelerle kendini gösteren bir pigment bozukluğudur. Ciltteki pigment hücreleri (melanositler) normalden fazla melanin üretir ve bu pigment deride birikir. Lekeli bölgede damar artışı ve hafif bir iltihaplanma da eşlik edebildiği için sorunu yalnızca fazla pigment olarak düşünmemek gerekir.
Tipik yerleşimi yanaklar, burun üstü, alın, şakaklar ve üst dudak çevresidir. Daha seyrek olarak çene, boyun ve kollarda da görülebilir. Lekelerin iki yanda birbirine benzer biçimde ortaya çıkması melazma için ayırt edici bir ipucudur.
Melazma Neden Olur? Başlıca Tetikleyiciler
Tek bir sebep göstermek mümkün değil. Genellikle yatkın bir ciltte bir ya da birkaç tetikleyici devreye girince leke belirginleşir.
Güneş ışığı: UV ve görünür ışık
En belirleyici etken güneştir. Yalnızca UV değil, görünür ışığın da pigment hücrelerini uyardığı bilinir. Bu yüzden bulutlu günde ya da cam kenarında oturmak bile melazmalı ciltte etkisini sürdürebilir. Yazın koyulaşıp kışın hafifleyen lekeler bunun tipik örneğidir.
Hormonlar
Melazma kadınlarda çok daha sık görülür. Gebelik dönemi, doğum kontrol hapları ve hormon içeren diğer ilaçlar tetikleyici olabilir. Gebelikte ortaya çıkan melazmaya halk arasında “gebelik maskesi” denir. Hormonal dalgalanmalar pigment hücrelerinin güneşe verdiği yanıtı güçlendirebilir; bu yüzden aynı güneş maruziyeti bir dönemde sorun çıkarmazken başka bir dönemde leke yapabilir.
Genetik yatkınlık
Ailede melazma öyküsü olan kişilerde risk artar. Esmer ve koyu tenli kişilerde (Akdeniz, Orta Doğu, Asya ve Latin kökenli nüfuslarda) daha sık görülmesi de yatkınlığın bir parçasıdır. Muayenede “annemde de vardı” cümlesini sık duyarız.
Isı
Sıcaklığın tek başına pigmenti artırabildiğini düşündüren gözlemler var. Sauna, buhar, çok sıcak ortamda çalışmak veya yüze sıcak uygulama yapmak bazı hastalarda lekenin koyulaşmasıyla ilişkili.
Tahriş eden bakım ve ürünler
İyi gelsin diye yapılan bazı uygulamalar lekeyi kötüleştirebilir. Sert peeling, sık ovma ve fırçalama, aşırı kazıyıcı maskeler, kokulu ya da tahriş edici ürünler cildi tahriş eder; iltihap da pigment üretimini artırabilir. Melazmalı cilt bu konuda hassastır. Lekeyi silmeye çalışmak çoğu zaman onu daha koyu bırakır.
Bazı ilaçlar ve kozmetikler
Güneşe duyarlılık yapan bazı ilaçlar ile güneşe duyarlılığı artıran içeriklere sahip kozmetikler melazmayı kötüleştirebilir. Kullandığınız bir ilacı kendi başınıza bırakmayın; şüpheniz varsa hekiminizle konuşun.
Stres
Stresin melazmanın tek nedeni olduğu söylenemez. Ancak stres hormonları ve cilt iltihabı üzerinden lekeyi etkileyebileceğine dair veriler var; bazı hastalarımız yoğun dönemlerde lekenin arttığını söylüyor.
Her Kahverengi Leke Melazma mıdır?
Hayır. Yüzdeki kahverengi lekelerin hepsine aynı gözle bakmıyoruz; tedaviye başlamadan önce lekenin türünü belirliyoruz. Çil, güneş lekesi, akne sonrası koyulaşma ve melazma görünürde benzese de nedenleri ve tedavileri farklıdır.
- Melazma: Simetrik, geniş, düzensiz sınırlı; hormon ve güneşle artar.
- Çil (efelid): Küçük, açık kahverengi noktalar; yazın belirginleşir, kışın silikleşir. Genetiktir.
- Güneş lekesi: Yıllar içinde biriken güneş maruziyetinin ardından, genellikle yüzün ve ellerin güneş gören bölgelerinde, daha net sınırlı lekeler olarak ortaya çıkar. Ayrıntılar için solar lentigo sayfamıza bakabilirsiniz.
- İltihap sonrası koyulaşma: Akne, yanık ya da egzamadan sonra aynı bölgede kalan iz.
Bu ayrım muayene ve gerektiğinde dermatoskopik inceleme ile yapılır, çünkü yanlış türe uygulanan tedavi yarar sağlamaz, bazen zarar verir.
Melazma Kendiliğinden Geçer mi, Neden Tekrarlar?
Gebelik ya da doğum kontrol hapı gibi açık bir hormonal tetikleyici ortadan kalktığında, bazı kişilerde lekeler aylar içinde hafifler. Ancak bu herkes için geçerli değildir; birçok hastada leke sürer. Melazma kronik ve dalgalı seyreden bir durumdur.
Tekrarlamanın temel nedeni, altta yatan yatkınlığın tedaviyle ortadan kalkmamasıdır. Pigment hücreleri uyarıya duyarlı kalmaya devam eder. Tedaviyle açılan lekeler, güneş korumasına dikkat edilmediğinde, sıcağa ve tahrişe maruz kalındığında ya da hormonal bir değişiklikte yeniden belirebilir. Bu yüzden hedefimiz lekeyi tamamen silmek değil, kontrol altında tutmaktır.
Erkeklerde de Görülür mü?
Evet, görülür; ancak oran çok daha düşüktür. Melazmalı hastaların büyük bölümü kadındır. Erkeklerde hormonal tetikleyiciler daha az rol oynar, genetik yatkınlık ve güneş ön plandadır.
Tedavide Genel Yaklaşım ve Güneş Koruması
Tedavinin temeli ışıktan korunmaktır. Geniş spektrumlu, görünür ışığa karşı da koruma sağlayan renkli (tentli) güneş koruyucular, şapka, gölgede kalmaya özen ve ürünü gün içinde yenilemek bu korumanın parçasıdır. Koruma olmadan yapılan tedavilerde sonuç korunamaz.
Sonrasında hekimin uygun gördüğü topikal tedaviler, gerekirse nazik peeling ve diğer yöntemler cildin yapısına göre planlanır. Muayenede lekenin derinliği, cilt tipi ve tetikleyiciler değerlendirilir. Melasma tedavisi sayfamızda genel çerçeveyi bulabilirsiniz; maske uygulamalarından biri için Cosmelan ve Dermamelan maske sayfasına bakabilirsiniz.
Lazerde ise temkinli olmak gerekir. Melazmada lazer her hastaya uygun değildir; uygun olmayan cihaz, ayar ya da zamanlama lekenin koyulaşmasına yol açabilir. Isı ve iltihap, melazmanın sevmediği iki şeydir. Bu nedenle lazerle leke tedavisi melazmalı ciltte seçici ve dikkatli kullanılır, bazı hastalarda hiç önerilmez.
Melazmalı Cildin Sevmediği Şeyler
- Korumasız güneş, cam kenarı ve yazın öğle saatleri
- Sıcak buhar, sauna ve yüze doğrudan sıcak uygulama
- Sert peeling, ovma, kazıma ve tahriş edici ev yapımı karışımlar
- Muayene edilmeden başlanan ve denetimsiz kullanılan leke kremleri
- Kendi başına başlatılan ya da bırakılan hormonal ilaçlar
Sık Sorulan Sorular
Melazma kendiliğinden geçer mi?
Bazen. Gebelik veya hap gibi belirgin bir tetikleyici ortadan kalktığında hafifleyebilir, fakat birçok kişide sürmeye yatkındır ve güneşle yeniden belirir. Kendiliğinden geçmesini beklemek yerine değerlendirme yaptırmak daha sağlıklıdır.
Melazma tamamen geçer mi?
Lekeler belirgin biçimde açılabilir, ancak tamamen silineceğini ve bir daha dönmeyeceğini söylemek doğru olmaz. Yatkınlık sürdüğü için koruma ve düzenli takip gerekir. Sonuç kişiden kişiye değişir.
Güneş lekesi ve melazma aynı şey mi?
Hayır. Güneş lekesi daha çok yıllarca biriken güneş hasarına bağlıdır ve daha net sınırlıdır; melazma ise hormon, genetik ve ışığın birlikte etkisiyle oluşan, geniş ve simetrik bir lekedir. Tedavileri de farklıdır.
Stres melazmayı etkiler mi?
Tek başına neden değildir, ama bazı hastalarda lekeyi artıran bir etken olabilir. Uyku ve stres düzeni cilt üzerinde dolaylı olarak etkili olur.
Erkeklerde melazma görülür mü?
Evet, daha az sıklıkla. Erkeklerde genetik yatkınlık ve güneş maruziyeti öne çıkar.
Yüzünüzdeki kahverengi lekenin türünden emin değilseniz, kendi başınıza ürün denemeden önce bir değerlendirme yaptırmak işi kolaylaştırır. Randevu ve sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

